Một hiểu nhầm rất phổ biến là có một ngôn ngữ ký hiệu chung cho cả thế giới. Thực tế mỗi nước và đôi khi mỗi vùng có ngôn ngữ ký hiệu riêng, và chúng khác nhau như các ngôn ngữ nói khác nhau.
- Ngôn ngữ ký hiệu phát triển tự nhiên trong từng cộng đồng nên khác nhau.
- Ngôn ngữ ký hiệu của một nước không liên quan tới ngôn ngữ nói của nước đó.
- Một số ngôn ngữ ký hiệu có quan hệ họ hàng do lịch sử giáo dục.
- Người điếc từ các nước có những cách giao tiếp riêng khi gặp nhau.
Vì sao chúng khác nhau
Lý do giống hệt lý do các ngôn ngữ nói khác nhau: chúng hình thành độc lập trong các cộng đồng khác nhau qua nhiều thế hệ. Có một điểm khiến nhiều người ngạc nhiên: ngôn ngữ ký hiệu của một nước không nhất thiết liên quan tới ngôn ngữ nói của nước đó. Hai nước dùng chung một ngôn ngữ nói có thể có hai ngôn ngữ ký hiệu rất khác nhau, và ngược lại, hai nước có ngôn ngữ nói khác hẳn lại có thể có ngôn ngữ ký hiệu gần gũi — điều này phụ thuộc vào lịch sử tiếp xúc giữa các cộng đồng người điếc và giữa các trường học cho người điếc, chứ không phụ thuộc vào ngôn ngữ nói.
Quan hệ giữa các ngôn ngữ ký hiệu
Ba dạng quan hệ dưới đây tồn tại. Dạng thứ nhất cho thấy các ngôn ngữ ký hiệu cũng có họ hàng giống ngôn ngữ nói: khi một trường học cho người điếc được lập ở nước này theo mô hình của nước khác, ngôn ngữ ký hiệu thường đi theo và phát triển thành một nhánh mới.
Người điếc từ các nước giao tiếp thế nào
Bốn cách dưới đây được dùng trong thực tế. Cách thứ ba đáng chú ý: người dùng ngôn ngữ ký hiệu thường thích nghi nhanh khi gặp người dùng ngôn ngữ ký hiệu khác, một phần vì kênh thị giác cho phép nhiều cách diễn đạt trực quan mà cả hai bên cùng hiểu được.
Sai lầm thường gặp
- Giả định có một ngôn ngữ ký hiệu quốc tế mà mọi người điếc đều biết.
- Cho rằng ngôn ngữ ký hiệu của một nước là bản dịch của ngôn ngữ nói nước đó.
- Nghĩ rằng học một ngôn ngữ ký hiệu thì giao tiếp được với người điếc ở mọi nước.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống dùng ở sự kiện quốc tế là gì?
Đó là một hệ thống được xây dựng để hỗ trợ giao tiếp tại các sự kiện quốc tế, không phải một ngôn ngữ tự nhiên có cộng đồng dùng hằng ngày. Nó khác về bản chất với các ngôn ngữ ký hiệu quốc gia.
Hai nước nói cùng ngôn ngữ có ngôn ngữ ký hiệu giống nhau không?
Không nhất thiết, và thường là không. Quan hệ giữa các ngôn ngữ ký hiệu phụ thuộc vào lịch sử tiếp xúc giữa các cộng đồng người điếc chứ không phụ thuộc vào ngôn ngữ nói.
Học ngôn ngữ ký hiệu nào thì hữu ích nhất?
Ngôn ngữ ký hiệu của cộng đồng bạn sẽ giao tiếp cùng, giống như với ngôn ngữ nói. Không có lựa chọn phổ quát.
Có biến thể vùng miền không?
Có, như với ngôn ngữ nói. Ở một số nơi còn có những ngôn ngữ ký hiệu hình thành trong cộng đồng nhỏ, và đây là mảng có nhiều nghiên cứu thú vị.