Ngôn ngữ ký hiệu thường bị hiểu nhầm là một hệ thống cử chỉ minh họa cho lời nói. Thực tế đây là những ngôn ngữ đầy đủ với ngữ pháp riêng, phát triển tự nhiên trong cộng đồng người điếc, và không phải bản dịch bằng tay của ngôn ngữ nói.
- Ngôn ngữ ký hiệu có ngữ pháp riêng, không theo trật tự của ngôn ngữ nói.
- Nó phát triển tự nhiên trong cộng đồng chứ không do ai thiết kế ra.
- Nó diễn đạt được mọi thứ mà ngôn ngữ nói diễn đạt được, kể cả khái niệm trừu tượng.
- Đây là ngôn ngữ của một cộng đồng có bản sắc văn hóa riêng.
Bốn đặc điểm của một ngôn ngữ đầy đủ
Bốn đặc điểm dưới đây là những tiêu chí mà giới ngôn ngữ học dùng, và ngôn ngữ ký hiệu đáp ứng đủ. Đặc điểm thứ nhất phá vỡ hiểu nhầm phổ biến nhất: ngôn ngữ ký hiệu có trật tự và cấu trúc riêng, thường khác với ngôn ngữ nói ở cùng nước, nên nó không thể là bản dịch từng từ của ngôn ngữ nói.
Những hiểu nhầm thường gặp
Bốn hiểu nhầm dưới đây rất phổ biến và đều xuất phát từ việc nhìn ngôn ngữ ký hiệu qua lăng kính của ngôn ngữ nói. Hiểu nhầm thứ ba đáng nói nhất: cử chỉ minh họa và ngôn ngữ ký hiệu là hai thứ khác hẳn nhau, giống như việc chỉ trỏ khác với việc nói.
Hiểu cho đúng
Bốn điều dưới đây là cách tiếp cận phù hợp. Điều thứ hai quan trọng về mặt thái độ: với nhiều người điếc, ngôn ngữ ký hiệu không phải công cụ khắc phục một thiếu hụt mà là ngôn ngữ mẹ đẻ và là nền tảng của một bản sắc văn hóa.
Sai lầm thường gặp
- Gọi ngôn ngữ ký hiệu là cử chỉ hoặc là công cụ hỗ trợ.
- Giả định có một ngôn ngữ ký hiệu chung cho cả thế giới.
- Cho rằng nó đơn giản hơn ngôn ngữ nói vì không dùng âm thanh.
Câu hỏi thường gặp
Ngôn ngữ ký hiệu có chữ viết không?
Phần lớn không có hệ chữ viết dùng rộng rãi trong đời sống, dù có những hệ thống ký hiệu để ghi lại phục vụ nghiên cứu. Cộng đồng thường dùng chữ viết của ngôn ngữ nói ở nước mình khi cần viết.
Học ngôn ngữ ký hiệu có khó không?
Khó tương đương với học một ngôn ngữ nói mới, và có phần khó riêng vì nó dùng kênh thị giác với các yếu tố không gian mà bạn chưa quen xử lý.
Vì sao mỗi nước có ngôn ngữ ký hiệu riêng?
Vì chúng phát triển tự nhiên trong từng cộng đồng, giống như ngôn ngữ nói. Một số có quan hệ họ hàng với nhau do lịch sử tiếp xúc, nhưng không có một hệ thống chung toàn cầu.
Người nghe được có nên học không?
Nhiều cộng đồng hoan nghênh, và việc học thể hiện sự tôn trọng. Hãy học từ người thuộc cộng đồng đó nếu có thể, và tìm hiểu về văn hóa chứ không chỉ về từ vựng.