Dù các ngôn ngữ trên thế giới rất khác nhau, có những đặc điểm xuất hiện ở tất cả. Biết đâu là điểm chung và đâu là điểm khác giúp bạn biết cái gì có thể mang theo từ tiếng mẹ đẻ và cái gì phải học lại từ đầu.
- Mọi ngôn ngữ đều có cách hỏi, cách phủ định, và cách nói về thời gian.
- Nhưng phương tiện để làm những việc đó khác nhau rất nhiều.
- Điểm chung nằm ở chức năng, điểm khác nằm ở cách thực hiện chức năng đó.
- Với người học, điều này có nghĩa là bạn biết trước cần tìm gì, chỉ không biết nó trông thế nào.
Bốn điểm chung ở mọi ngôn ngữ
Bốn điều dưới đây có ở mọi ngôn ngữ đã được nghiên cứu. Điểm thứ tư đáng chú ý về mặt thực tế cho người học: mọi ngôn ngữ đều có cách để nói điều gì đó một cách lịch sự hơn hoặc suồng sã hơn, dù phương tiện rất khác nhau — nên bạn luôn biết mình cần tìm thứ đó khi học một ngôn ngữ mới.
Bốn điểm khác biệt lớn
Bốn điểm dưới đây khác nhau đáng kể giữa các ngôn ngữ. Điểm thứ ba là chỗ gây bất ngờ nhất cho người học: mỗi ngôn ngữ bắt buộc người nói phải đánh dấu một số thông tin nhất định và cho phép bỏ qua những thông tin khác — và danh sách bắt buộc đó khác nhau, nên bạn phải tập chú ý tới những thứ tiếng mẹ đẻ không bắt bạn chú ý.
Ý nghĩa với người học
Điều hữu ích nhất từ hiểu biết này là bạn luôn biết mình cần tìm gì trong một ngôn ngữ mới. Khi bắt đầu, bạn có thể chủ động hỏi: ngôn ngữ này đặt câu hỏi bằng cách nào, phủ định bằng cách nào, nói về quá khứ bằng cách nào, điều chỉnh mức lịch sự bằng cách nào. Bốn câu hỏi này luôn có câu trả lời, và tìm chúng sớm cho bạn một khung để sắp xếp mọi thứ học được sau đó. Ngược lại, phần khó nằm ở chỗ thứ ba trong danh sách khác biệt: những thông tin mà ngôn ngữ mới bắt buộc đánh dấu trong khi tiếng Việt không bắt — vì bạn phải tập chú ý tới điều mà bạn chưa bao giờ phải chú ý.
Sai lầm thường gặp
- Giả định ngôn ngữ mới thực hiện các chức năng bằng phương tiện giống tiếng Việt.
- Bỏ qua những thông tin mà ngôn ngữ mới bắt buộc đánh dấu vì tiếng Việt không bắt.
- Cho rằng ngôn ngữ không có một cơ chế nào đó thì không diễn đạt được ý tương ứng.
Câu hỏi thường gặp
Ngôn ngữ không có thì quá khứ thì nói về quá khứ thế nào?
Bằng từ chỉ thời gian, bằng ngữ cảnh, hoặc bằng các thành phần đánh dấu khác. Mọi ngôn ngữ đều nói được về quá khứ, chỉ là phương tiện khác nhau.
Thông tin bắt buộc đánh dấu nghĩa là gì?
Nghĩa là ngôn ngữ đó không cho phép bạn nói một câu mà bỏ qua thông tin ấy. Ví dụ ở một số ngôn ngữ, bạn không thể nói về một sự việc mà không đánh dấu bạn biết nó qua kênh nào.
Vì sao các ngôn ngữ phân loại thực tại khác nhau?
Vì mỗi cộng đồng chia nhỏ thế giới theo cách phù hợp với đời sống của họ. Đây là một trong những chủ đề thú vị nhất của ngôn ngữ học và cũng là lý do việc mất một ngôn ngữ là mất một cách nhìn.
Biết những điểm chung này có giúp học nhanh hơn không?
Giúp ở chỗ bạn có sẵn một khung câu hỏi để định hướng khi bắt đầu, thay vì học rời rạc. Đây là lợi thế mà người đã học vài ngôn ngữ thường có mà không gọi tên.